Regels en privacy
AI Act en AVG voor het mkb
Wat er in oktober 2026 geldt als je AI inzet in je bedrijf, wat is uitgesteld en wat je concreet regelt.
Gebruik je AI voor klantvragen, facturen of offertes, dan regel je in oktober 2026 vier dingen. Je zorgt dat medewerkers genoeg van AI weten (AI-geletterdheid, verplicht sinds februari 2025). Je maakt duidelijk dat klanten met AI praten als je een chatbot gebruikt (sinds 2 augustus 2026). Je gebruikt geen verboden toepassingen. En zodra er persoonsgegevens door het systeem gaan, volg je de AVG. De zware regels voor hoog-risico-AI, zoals AI die sollicitanten selecteert, zijn uitgesteld tot 2 december 2027.
Dit artikel is algemene uitleg en geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie, leg die dan voor aan een jurist of privacyadviseur.
Wat is de AI Act en geldt die ook voor jouw bedrijf?
De AI Act, in het Nederlands de AI-verordening, is de Europese wet die regels stelt aan het maken en gebruiken van AI-systemen. Hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de regels. De wet is volgens de Europese Commissie op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt in stappen van toepassing.
De regels gelden voor organisaties die AI aanbieden en voor organisaties die AI inzetten, van overheden tot mkb-bedrijven, schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De meeste mkb-bedrijven zijn geen aanbieder: ze gebruiken een bestaande AI-dienst of laten een systeem bouwen dat ze zelf inzetten. Voor die rol zijn de verplichtingen in de meeste gevallen beperkt. De AP is in Nederland de beoogde toezichthouder op de AI-verordening.
Welke regels gelden wanneer? De tijdlijn per oktober 2026
In november 2025 stelde de Europese Commissie de Digital Omnibus on AI voor, een pakket aanpassingen om de AI Act eenvoudiger te maken. Die omnibus is op 27 juli 2026 in werking getreden. Daardoor zijn een paar data verschoven. Dit is de stand op 23 oktober 2026, volgens de Europese Commissie:
| Datum | Wat gaat er gelden | Status |
|---|---|---|
| 2 februari 2025 | Verbod op AI met een onaanvaardbaar risico, en de plicht tot AI-geletterdheid. | Geldt |
| 2 augustus 2025 | Regels voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden, zoals de taalmodellen achter chatbots. | Geldt |
| 2 augustus 2026 | Transparantieregels, en het begin van toezicht en handhaving. | Geldt |
| December 2026 | Een extra verbod, toegevoegd via de omnibus: AI die naaktbeelden van echte mensen of kindermisbruikmateriaal maakt. | Komt eraan |
| 2 december 2027 | Regels voor hoog-risico-AI uit bijlage III, zoals AI in werving, onderwijs en biometrie. | Uitgesteld (was augustus 2026) |
| 2 augustus 2028 | Regels voor hoog-risico-AI in producten uit bijlage I, zoals liften en speelgoed. | Uitgesteld (was augustus 2027) |
De oude data staan nog in veel artikelen en zelfs op een deel van de overheidspagina's, bijvoorbeeld op de Engelstalige AI Act-pagina van de AP. Lees je ergens dat de hoog-risicoregels in augustus 2026 ingaan, dan is die tekst van vóór de omnibus. De transparantieregels zijn niet verschoven.
Welke risicoklassen zijn er?
De AI Act deelt AI-systemen in vier groepen in. De voorbeelden hieronder komen van de AP en de Europese Commissie.
| Risicoklasse | Voorbeelden | Wat het voor je betekent |
|---|---|---|
| Verboden | Social scoring, mensen manipuleren of misleiden, emotieherkenning op de werkvloer en in het onderwijs. | Mag niet, sinds februari 2025. |
| Hoog risico | Een systeem dat automatisch cv's selecteert, examens beoordeelt of bepaalt of iemand een lening krijgt. | Strenge eisen aan risicobeheer, datakwaliteit, documentatie, transparantie en menselijk toezicht. Vanaf 2 december 2027. |
| Transparantierisico | Chatbots en AI die tekst, beeld of geluid maakt. | Mensen moeten weten dat ze met AI te maken hebben. Sinds 2 augustus 2026. |
| Minimaal risico | Spamfilters, AI in videogames. | Geen extra regels uit de AI Act. |
Volgens de Europese Commissie valt het overgrote deel van de AI-systemen in de EU in de laatste groep. Een systeem dat inkoopfacturen uitleest of binnenkomende mail sorteert, hoort daar in de regel ook bij. Het wordt anders zodra AI iets beslist of voorselecteert over mensen. Laat AI dus geen sollicitanten afwijzen of klanten beoordelen op kredietwaardigheid zonder dat je weet welke eisen daarvoor gaan gelden.
Wat is AI-geletterdheid en wat moet je ervoor doen?
AI-geletterdheid betekent dat de mensen die met AI werken genoeg weten en kunnen om het verantwoord in te zetten. Artikel 4 van de AI Act verplicht aanbieders en gebruikers van AI-systemen sinds 2 februari 2025 om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun personeel bevorderen (AP).
De omnibus heeft dit artikel aangepast. Volgens de vragen en antwoorden van de Europese Commissie blijft AI-geletterdheid een verplichting, maar schrijft de wet geen vast of "voldoende" niveau meer voor. De Commissie en de lidstaten gaan organisaties ondersteunen, onder meer met voorbeelden. Toezicht en handhaving zijn begonnen op 2 augustus 2026.
Welke maatregelen je neemt, staat niet in de wet en hangt af van de context en de risico's (AP). Voor een mkb-bedrijf dat een paar AI-tools gebruikt, is dit een redelijke aanpak:
- Schrijf op wie welke AI-tools gebruikt, ook de tools die medewerkers zelf hebben gekozen.
- Leg per tool uit wat die doet, waar die fouten maakt en welke gegevens er niet in mogen.
- Spreek af wanneer iemand de uitkomst controleert voordat die naar een klant of de boekhouding gaat.
- Houd bij wat je hebt gedaan, zoals een uitleg of korte training. Dan kun je het laten zien als iemand ernaar vraagt.
De AP heeft twee praktische documenten gepubliceerd: "Aan de slag met AI-geletterdheid" en "Verder bouwen aan AI-geletterdheid". Je vindt ze via de AP-pagina over AI-geletterdheid.
Wat betekent de transparantieplicht voor je chatbot?
Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieregels uit de AI Act (AP). Voor het mkb zijn vooral deze punten van belang:
- Een chatbot, AI-assistent of AI-stem moet uiterlijk bij de start van het gesprek laten weten dat de klant met AI praat. Dat mag schriftelijk, visueel of met een geluidsfragment.
- Inhoud die door AI is gemaakt, krijgt een digitale markering die software kan herkennen. Die plicht ligt bij de aanbieder van het AI-systeem. Systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, krijgen vier maanden extra.
- Deepfakes krijgen een zichtbaar label. Dat geldt ook voor AI-teksten over zaken van algemeen belang die zonder menselijke controle of redactie worden gepubliceerd.
In de praktijk is de chatbot het belangrijkste punt. Een openingszin als "Je chat met de digitale assistent van ons bedrijf. Wil je een medewerker spreken, typ dan 'medewerker'" maakt meteen duidelijk wat de klant voor zich heeft. Zo'n route naar een mens is geen eis uit de AI Act, maar het voorkomt frustratie. Meer over het verschil tussen een chatbot en andere vormen van AI lees je in AI-agent, chatbot of automatisering?. Wil je klantvragen laten beantwoorden, kijk dan bij klantvragen automatiseren.
Welke AVG-regels gelden bij AI-automatisering?
De AI Act gaat over het systeem, de AVG over de persoonsgegevens die erdoorheen gaan. Een naam in een e-mail, het adres van een klant of de factuur van een zzp'er zijn al persoonsgegevens. Zodra een AI-systeem daarmee werkt, gelden beide wetten tegelijk.
Grondslag: waarom mag je deze gegevens gebruiken?
De AVG kent zes grondslagen, zoals toestemming, de uitvoering van een overeenkomst en een gerechtvaardigd belang. Je bepaalt de grondslag vóórdat je begint, kunt onderbouwen waarom die past en vermeldt hem bij voorkeur in je privacyverklaring (AP). Bij automatisering van bestaand werk, zoals het verwerken van facturen of het beantwoorden van klantvragen, gebruik je meestal gegevens waarvoor je al een grondslag hebt. Check wel of het nieuwe gebruik binnen dat doel past.
Verwerkersovereenkomst: wie mag wat met de gegevens?
Laat je een andere partij persoonsgegevens voor je verwerken, dan zijn jullie allebei verplicht een verwerkersovereenkomst te hebben (AP). Daarin staat onder meer dat de verwerker alleen op jouw instructie werkt, de gegevens niet voor eigen doelen gebruikt, ze goed beveiligt en ze na afloop verwijdert. Een subverwerker inschakelen mag alleen met jouw voorafgaande schriftelijke toestemming, of onder voorwaarden die je in de overeenkomst afspreekt.
Bij AI-automatisering is dat laatste belangrijk. Bouwt en beheert een partij een systeem voor je, dan is de AI-dienst die het systeem gebruikt, zoals een taalmodel, meestal een subverwerker. Vraag dus welke AI-diensten er worden ingezet, en kies diensten met zakelijke voorwaarden waarbij je gegevens niet worden gebruikt om modellen te trainen.
DPIA: wanneer moet je een risicoanalyse doen?
Een DPIA (data protection impact assessment) is een analyse van de privacyrisico's van een verwerking. De AVG maakt die onder meer verplicht als je mensen systematisch beoordeelt met geautomatiseerde verwerking en daar besluiten met gevolgen op baseert, of als je op grote schaal bijzondere persoonsgegevens verwerkt (AP). Daarnaast heeft de AP een lijst met verwerkingen waarvoor een DPIA altijd verplicht is.
Staat je verwerking daar niet op, dan helpen de negen criteria van de Europese privacytoezichthouders. Als vuistregel geldt: voldoet je verwerking aan twee of meer criteria, dan doe je een DPIA. Voldoe je aan geen of één criterium, dan moet je volgens de AP nog steeds kunnen onderbouwen waarom je er geen doet. Schrijf die afweging dus op.
Gegevens buiten Europa
Veel AI-diensten draaien op servers buiten de Europese Economische Ruimte. Persoonsgegevens mag je daar alleen naartoe sturen op basis van een adequaatheidsbesluit, passende waarborgen zoals een modelcontract van de Europese Commissie, of een van de uitzonderingen uit artikel 49 van de AVG (AP). Voor de Verenigde Staten geldt het adequaatheidsbesluit alleen voor organisaties die meedoen aan het Data Privacy Framework. Vraag je leverancier dus waar de gegevens worden verwerkt, en kies waar het kan voor verwerking binnen de EU.
Gebruik je een koppeltool zoals Zapier, Make of n8n, dan lopen de gegevens ook via die tool. In Systemen koppelen: n8n, Make of Zapier? lees je hoe de tools daarin verschillen.
Checklist: dit regel je als mkb'er
- Maak een lijst van alle AI-tools en AI-systemen in je bedrijf, inclusief wat medewerkers op eigen initiatief gebruiken.
- Bepaal per systeem de risicoklasse. Beslist of selecteert AI iets over mensen, zoals bij werving of krediet, zoek dan uit wat er vanaf 2 december 2027 van je wordt verwacht.
- Controleer dat je geen verboden toepassing gebruikt, zoals emotieherkenning bij je personeel.
- Regel AI-geletterdheid: uitleg per tool, afspraken over controle, en een vastlegging van wat je hebt gedaan.
- Laat je chatbot of AI-assistent bij de start van elk gesprek melden dat het AI is.
- Leg per systeem met persoonsgegevens de grondslag vast, en werk je privacyverklaring bij als dat nodig is.
- Sluit verwerkersovereenkomsten af, en vraag welke subverwerkers er zijn, zoals de AI-dienst.
- Ga na waar de gegevens worden verwerkt. Buiten de EER alleen met een adequaatheidsbesluit of passende waarborgen.
- Beoordeel of je een DPIA nodig hebt en schrijf je afweging op.
- Leg vast wat het systeem zelf mag, wat altijd langs een mens gaat en hoe je het uitzet. Houd een logboek bij van wat het systeem doet.
Laat je een systeem bouwen, vraag de bouwer dan om deze punten op papier. In AI-bureau kiezen: checklist voor 2026 staan de vragen die je daarvoor stelt. Hoe je het geheel stap voor stap aanpakt, lees je in AI implementeren in je bedrijf.
Veelgestelde vragen
Geldt de AI Act ook voor mijn kleine bedrijf?
Ja. De regels gelden voor organisaties die AI aanbieden of inzetten, ook in het mkb. Gebruik je AI alleen voor taken als facturen uitlezen, teksten opstellen of mail sorteren, dan blijft het meestal bij AI-geletterdheid, transparantie bij chatbots en het vermijden van verboden toepassingen.
Is de AI Act uitgesteld?
Voor een deel. Door de Digital Omnibus, die op 27 juli 2026 in werking trad, gelden de hoog-risicoregels uit bijlage III pas vanaf 2 december 2027 en die voor AI in producten vanaf 2 augustus 2028. De verboden, de AI-geletterdheid en de transparantieregels zijn niet uitgesteld.
Moeten mijn medewerkers een AI-cursus volgen?
Niet per se. De wet schrijft geen cursus of vast kennisniveau voor. Je moet wel maatregelen nemen die passen bij hoe je AI gebruikt, zoals uitleg per tool en afspraken over controle. Leg vast wat je hebt gedaan.
Moet ik melden dat mijn chatbot AI is?
Ja. Sinds 2 augustus 2026 moet uiterlijk bij de start van het gesprek duidelijk zijn dat iemand met een AI-systeem communiceert. Dat kan met een korte zin in het chatvenster of een melding aan het begin van een telefoongesprek.
Mag ik klantgegevens in een AI-tool zetten?
Alleen als je daar een grondslag voor hebt, er een verwerkersovereenkomst is met de aanbieder en de gegevens niet zonder passende waarborgen buiten de EER terechtkomen. Gebruik een zakelijke versie waarbij je gegevens niet voor training worden gebruikt, en zet er niet meer gegevens in dan nodig.
Heb ik een DPIA nodig voor AI-automatisering?
Dat hangt af van wat het systeem doet. Beoordeelt het mensen of verwerkt het op grote schaal gevoelige gegevens, dan is een DPIA vaak verplicht. Voldoet de verwerking aan twee of meer van de negen criteria van de Europese toezichthouders, dan doe je er een. Ook als het niet hoeft, schrijf je op waarom.
Bronnen
- Europese Commissie, AI Act: regulatory framework for AI, geraadpleegd oktober 2026.
- Europese Commissie, AI Literacy: Questions & Answers, geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Risicogroepen AI-verordening, geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, AI-geletterdheid, geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Transparantie-eisen voor AI: wat betekent dit voor u?, geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Vanaf 2 augustus wordt duidelijker of het AI is of echt (31 juli 2026), geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, EU AI Act (tijdlijn van vóór de omnibus), geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd, geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Verwerkersovereenkomst, geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Data protection impact assessment (DPIA), geraadpleegd oktober 2026.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Doorgifte persoonsgegevens buiten de EER, geraadpleegd oktober 2026.
Welk werk kost je te veel tijd of blijft liggen? Binnen één werkdag hoor je of we kunnen helpen.
Doe eerst de Quick Scan als je wilt weten wat het waard is, of plan meteen een gesprek van dertig minuten.
- Kennismaking is gratis
- Geen verplichtingen
- Je praat met degene die het bouwt